گفت بهتر از برنج عجم و پيشاور « 2 » است . تنباكو خوب مىشود . زياد نمىكارند . ابريشم بسيار خوب به عمل مىآيد . سفيد نيستند مگر در خالصات و بلد و بهروز كه مزارع بغداد است . « 3 » بسيار كم عمل مىآورند . ترياكش زياد ممتاز است ، كمتر مىكارند . خربوزه و هندوانه دارند . خربوزه‌اش پر بد نيست . هندوانهء بسيار خوب و خيلى زياد دارند . باغستان و نخيلاتش [ 134 ب ] زياد است . مىتوان گفت از اول باغات خالص الى كراره كه قريب به ده ساعت مىشود ، باغستان مثل اين است كه متصل به‌هم باشد . « 4 » قلعهء شهر و بناها سابقا اين شهر [ در ] هردو سمت شط قلعهء محكمى از آجر و گچ داشته است با خندق . حال به قول مردم عجم قلعهء بغداد كهنه به كلى خراب است مگر وصله وصله بعضى مانده است . ولى بغداد نو قلعه‌اش باقى است مگر قدرى خرابى دارد . خانه‌هاى خوب و عمارات معتبر دارند . بعضى از غرفات خانه‌ها به كوچه نگاه مىكنند . چون آب جارى ندارند و آب چاهشان هم شور است ، بيشتر خانه‌ها بىدرخت و سبزى است مگر خانه‌هايى كه از ساقيه « 5 » آب برمىدارد و خانه‌هاى معتبرين كه در كنار شط واقع است . واقعى عماراتى كه بر كنار شط است ، بسيار دلنشين و باصفاست . بازارها و كاروانسراها بازار زيادى دارد . سابقا خوب نبود . حال به امر دولت تعمير كرده‌اند . [ 135 آ ] بعضى را وسعت داده‌اند ؛ بد نيست . يك دو بازارچهء تازه ساخته شده

--> ( 2 ) . اصل : پيش‌آور . ( 3 ) . در سفرنامهء عتبات ناصر الدين شاه از خالص و بهروز و چندين آبادى ديگر ياد شده است ، غير از بلد . ( 4 ) . سيب بهارهء اين ولايت مثل سيب اصفهان مىشود ، بسيار زياد . زياده از دو ماه دوام ندارد . شليلش بسيار است و خوب . [ ا ] عراب نرسيده به بازار مىآورند . ( حاشيهء متن ) . ( 5 ) . مؤنث ساقى و به معنى نهر كوچك . ( المنجد ، ذيل سقى ) .